آنچه اين روزها در منطقه سين كيانگ چين روي داد بيش از گذشته سبب افزايش شكاف ميان دولت چين و مسلمانان اين كشور شد. پيشينه اسلام خواهي بخش هايي از چين آنقدر قديمي است كه با وجود تلاش هاي فراوان دولت اين كشور نمي توان از كنار وقايع اخير به راحتي گذشت. 

اسلام خيلي زودتر از آنچه تصور مي شود وارد چين شد.  پیشینه ورود اسلام به چین به پیش از ۶۵۰ میلادی باز می‌گردد، زمانی که سعد بن ابی وقاص صحابه پیامبر اسلام، سفرایی را به سوی امپراتور گائوتسونگ فرستاد. نتیجه ورود اسلام به چین جمعیتی حدود ۴۰ میلیون مسلمان در چین است که بیشتر آنها در استان‌های سين كيانگ، گانسو، نینگشیا و چینگهای زندگی می‌کنند.

دولت هاي مختلف چين از همان ابتدا هم تعامل چندان مثبتي با مسلمانان نداشتند. چندين جنگ ميان آنان و دولت هاي مختلف مسلمان كه هر بار يكي از طرفين پيروز بوده گواه اين ماجرا است.

رويدادهاي گوناگوني در طول تاريخ براي مسلمانان چين رخ داده كه گاهي اسباب رشد و پيشرفت و گاهي اسباب انزوا و كشتار آنا را فراهم آورده است.

همزمان با كاهش قدرت امپراتوري عثماني، در دوره سلسله چينگ(1644-1912) مسلمانان چين به شدت تضعيف شدند. در قرن 18و 19 ميلادي هم شورش هاي زيادي توسط مسلمانان چين انجام شد كه به كشتار گسترده آنان توسط دولت اين كشور منتهي شد.

اگرچه از سال 1976 به بعد و با درگذشت مائو و پايان انقلاب فرهنگي آزادي هاي مسلمانان اين كشور بيشتر شد اما سياست مهارهمه جانبه به شدت اجرا شد تا همچنان از قدرت گرفتن مسلمانان جلوگيري شود.

بحران سياسي اخير چين هم ريشه در همين تاريخ دارد. دولت در اين چند روز شهر ارومچي با حمايت شديد از هان ها، مسلمانان اويغور را به شدت سركوب كرده و تعداد فراواني را كشته است.

منطقه سين كيانگ چين 20 ميليون جمعيت دارد كه 8 ميليون نفر از آنان اويغورها هستند. اويغورها از گذشته به واسطه زبان(تركي)، ظاهري متفاوت، فرهنگ متفاوت ادعاي استقلال داشته اند كه اين نيز يكي از دلايل خصومت كهنه پكن با آنان است. سياستمداران چين هم در تحليل چرايي برخوردهاي خونين با مسلمانان اين منطقه بيشتر بر وجه تلاش براي استقلال آنان تاكيد دارند و از افشاي ساير موارد اختلاف و كينه هاي ديرين خودداري مي كنند.

اگرچه آمار رسمي مسلمانان كشته شده توسط دولت حدود 170 نفر اعلام شده اما آمار غير رسمي نشان از تسويه حسابي تاريخي با مسلمانان چين دارد. شدت عمل دولت عليه مسلمانان اين كشور تاآنجا بالا گرفته كه در اين مدت مسلمانان حتي اجازه ورود به بازارهاي ارومچي، براي خريد مايحتاج خود را نيز پيدا نكرده اند. همه اين وقايع دور از چشم رسانه هاي بين المللي و با سكوت محافل سياسي جهان كه منافع بلند مدت خود در تعامل با چين را براين مسائل ترجيح داده اند، رخ مي دهد.

 ادعاي انتساب اين مسلمانان به القاعده و طالبان و ساير جريان هاي افراط هم بهانه اي است براي سركوب بيشتر اين مسلمانان توسط دولت چين. رهبران القاعده در همه سال هايي كه اين تشكل افراطي اعلام وجود كرده است حتي يك بار هم به انتقاد از دولت چين زبان به سخن نگشوده اند كه چه بسا آنان را بارها بر آمريكا و انگليس و... هم ترجيح داده اند.

جالب است كه زبان فارسي در ميان مردم سين كيانگ از قرن 13 ميلادي رواج يافته تا جايي كه تا قرن 19 نه تنها تدريس زبان فارسي رواج داشته است، بلكه حكام محلي براي تماس با ديگر مناطق از اين زبان استفاده مي كرده اند. حتي اظهاريه و اسناد مهم داخلي حكومتهاي محلي نيز به فارسي ثبت مي شده است. در اين دوره شاعران زيادي به فارسي شعر گفتند و نويسندگان آثار ادبي و علمي بسياري به فارسي به يادگار گذاشتند كه اكنون برخي از آن در مؤسسه هاي علمي و تعليمي نقاط مختلف سين كيانگ محفوظ است. در طول قرنها آموزش زبان فارسي در مدارس سين كيانگ چين براي اويغوران و ديگر اقوام ترك زبان اجباري بود. اويغوران علوم مختلف آن زمان را از طريق فارسي آموختند. در قرن وسطي زبان فارسي براي روشنفكران اويغور، زبان مادري به شمار مي رفت.

اخباري هم كه اين روزها از اين مناطق و ماهيت اصلي ماجرا به بيرون مخابره مي شود همه از كانال هاي امنيتي دولت چين مي گذرد. اينترنت و ساير وسايل ارتباطي منطقه هم قطع شده تا دنيا نداند بر مسلمانان اين منطقه چه مي رود. 

دولت چين همانگونه كه پيشتر هم اشاره شد در 30 سال گذشته سياست نسبتا متعادل تري را نسبت به گذشته در قبال مسلمانان اين كشور در پيش گرفته بود. اينگونه به نظر مي رسد كه با اتفاقات اخير همه آن رشته ها پنبه شد و پكن بايد طرحي نو در قبال نوع تعامل خود با اين اقليت 40 ميليون نفري دراندازد تا لااقل اوضاع از اين بدتر نشود.